Kan Mastodon een dam opwerpen tegen extreem rechts?

Na het Cambridge Analytica schandaal werd iedereen kritischer tegenover digitale netwerken. Allerlei alternatieven werden gepromoot. Het concept verschilde nauwelijks van de grote vijf op internet: Google, Apple, Facebook, Amazon et Microsoft. De nieuwe digitale netwerken waren alleen kleiner of ze gingen lokaal. Oude wijn in nieuwe zakken. In dit artikel leg ik kort uit wat er precies mis is met die grote vijf. Het zijn centraal gestuurde sociale netwerken. Ze zijn een gevaar voor de democratie. Daartegenover stelt de open source wereld een alternatief: een diverse federatie van sociale netwerken: fediverse. Waarom het is mis gegaan met internet in het begin van dit millennium kan je vanuit verschillende hoeken bekijken, maar het zat ingebakken in de structuur van het netwerk. Na een introductie van Mastodon, de grootste poot van de ‘fediverse’, dringt zich een politieke analyse op.

Wat is er mis met centraal gestuurde sociale media?

Het concept van gecentraliseerde opslag van al uw gegevens op private servers van commerciële providers (aanbieders/leveranciers) wordt zelden of niet in vraag gesteld. Dat heeft nochtans cruciale nadelen qua:

veiligheid: simpelweg omdat bij het opslaan van veel gegevens bij een enkele provider, het risico voor gegevensdiefstal in geval van hacking veel groter is, met massale datalekkage als gevolg.

privacy: een grote provider heeft heel veel gegevens over verschillende mensen en groepen en kan die datamassa perfect analyseren. Dit kan hij gebruiken om te weten wanneer iemand een verbinding maakt, waar hij zich bevindt, welke zijn relaties zijn, wat zijn persoonlijke voorkeuren zijn en zijn opvattingen over verschillende onderwerpen. Het ligt voor de hand dat dit niet alleen commercieel maar ook politiek kan uitgebuit worden.

vrijheid: de provider eigent zich het recht toe om gebruikers te censureren.

Dus dat concept deugt niet. Daartegenover heb je ‘fediverse’, een gedistribueerd netwerk van servers. Men noemt ze instances1.

centralized_distrubuted
Schema van gecentraliseerde en gedistribueerd netwerk

Voor wie meer wil weten over gecentraliseerde netwerken:

The Centralization of Power on the Internet

How to Block the NSA From Your Friends List

Thanks to Facebook, your Cellphone Company is Watching you More Closely than Ever

Fediverse, een federatie voor sociale media

Fediverse is een samentrekking van ‘federation’ en ‘universe’, maar beperkt zich gelukkig tot moeder aarde. Binnen fediverse zijn momenteel 4912 servers (nodes/instances) actief met 2.906.777 gebruikers (usercount). Deze gegevens worden continu bijgewerkt op de statistische site. Als je daar naar beneden scrollt zal je zien dat activitypup het meest gebruikte protocol is (met 3.877 nodes en 2.203.242 gebruikers) en Mastodon het drukst gebruikte project (met 2.694 nodes en 2.124.848 gebruikers). Op servers van de federatie draait enkel open source en free software. Fediverse is nog geen jaar oud, maar het is al alive and kicking. Hier kan je een overzicht bekijken.

Overzicht_Fediverse
screenshot van de frontpagina van de fediverse

Sorry voor de technische termen, maar het gebruikte protocol2 is wel degelijk belangrijk. Het alternatief digitaal netwerk moet aan enkele basisvereisten voldoen. De gebruikte technologie moet niet alleen mogelijk maken dat iedereen altijd eigenaar blijft van wat op het internet geplaatst wordt en daar de controle over bewaart maar ook dat iedereen op het internet te bereiken is en dat de iedereens content uitwisselbaar is met die van iedereen. Dat is dus het geval voor Mastodon maar niet altijd voor Diaspora. Dat is wat Activitypup mogelijk maakt. Het protocol wordt ook aanbevolen door het World Wide Web Consortium (W3C), waar de standaarden gezet worden voor het web.

Grafiek_Evolutie_Fediverse
Een grafiek van de evolutie van de fediverse.

Software van de ‘fediverse’ vind je hier.

Aangezien ‘fediverse’ ontwikkelaars geen beroep doen op ‘venture’ kapitaal moet de ontwikkeling gefinancierd worden via sponsoring, fondsenwerving en projectsubsidies. Sommige nodes zijn ook betalend zoals de coöperatieve sunbeam.city, waar het systeem wordt onderhouden door bijdragen van de coöperanten.

Voor wie er meer over wil weten:

Fediverse saves you from pickup artists, and 7 more reasons you should make a Fediverse account

Waarom ging het mis met internet?

Waarom is het misgelopen met internet, daar waar velen in de jaren negentig dachten dat iedereen gelijke toegang tot de informatie zou krijgen, het internet meer vrijheid zou brengen om ons uit te drukken, meer democratie in de wereld zou brengen en de ongelijkheid uit de wereld zou helpen? Het politiek-economische verhaal vind je onder andere bij academici als Mayo Fuster Morell, Christian Fuchs en Zeynep Tufecki maar de technische achtergrond moet je zoeken bij Raphaël Jolivet. Hij stelt ‘pur et simple’ : Sociale netwerken misbruiken het internet. Kort samengevat, in een sociaal netwerk in de reële wereld (f2f) verwacht je wederkerigheid, symmetrische relaties tussen peers onderling, dit stemt ook overeen hoe een gemeenschap werkt in de vrije reële wereld. Het internet protocol TCP/IP is ook symmetrisch en gedecentraliseerd. Het Web met zijn HTTP protocol is asymmetrisch en gecentraliseerd. Als je op het web een sociaal netwerk bouwt krijg je onvermijdelijk de gecentraliseerde boel die we nu hebben. Het beeld hieronder maakt dat duidelijk

internet-web
De structuur van de communicatie in de virtuele wereld heeft ook invloed op de reële wereld en omgekeerd

Zijn opvatting wordt ook gedeeld door Eugen Rochko, de ontwerper en projectcoördinator van Mostadon, die de federatie in zijn geheel vergeleek met email:

“…het betekent dat gebruikers verspreid zijn over verschillende, onafhankelijke gemeenschappen, maar toch verenigd blijven in hun vermogen om met elkaar in contact te staan.” (geciteerd in The Verge)

Introductie tot Mastodon

Netwerk toegang

Mastodon is een alternatief voor Twitter, maar je kan er 500 tekens gebruiken in plaats van 140 op Twitter3. Ze worden niet ‘tweets’ genoemd maar ‘toots’ en ze verschijnen in chronologische volgorde, er wordt niet mee geklooid zoals op andere platformen. Er is ook geen centrale server voor Mastodon, maar momenteel zijn er 2.691 ‘instances’ met samen 2.117.458 gebruikers. Dus je moet op zoek naar de server die bij jou past, je kan ook uitgenodigd worden door iemand die er al ergens op zit of je kan zelf de Mastodon software installeren en een Mastodon ‘instance’ gaan beheren en draaien Zie: “Social networking, back in your hands.”

De zoektocht naar een server is de moeilijkste klus. Je kan zoeken via een pagina waar samples getoond worden van publieke content. Als je erop klikt krijg je een pagina waar bovenaan verwezen wordt naar de server. Een andere optie is de selectieve procedure waar je taal en afspraken over moderatie kan opgeven. Hier vind je de startknop. Als resultaat krijg je dan een lijst waarin je nog verder kan zoeken. Er is ook een ‘advanced search’ en deze is wel belangrijk, want dan kan je zien welke ‘instances’ er nog nieuwe gebruikers aanvaarden en welke niet

Eens je een server hebt gekozen, wordt jouw identiteit bepaald door de server waarop je hebt geregistreerd. Als je lid bent geworden bij octodon.social en je hebt als naam pedro gekozen dan ben je bereikbaar als @pedro@octodon.social.

Moderatie

Platforms als Google, en later Twitter en Facebook, wierpen zich op als hoeders van het vrije woord, maar nazis, agressieve trollen en de Islamitische Staat konden en kunnen er al jaren ongestoord hun ding doen. Als er maar geld verdiend werd met gelijk welke inhoud. Clicks brengen op. Maar ho als er een blote tepel verscheen op Facebook. Op Mostadon is het net omgekeerd – er is wel meer te zien dan een blote tepel – maar het hangt af van de ‘instance’ waar je op zit wat je wel of niet te zien krijgt.

Hier kan je acht voorbeelden bekijken van de regels die er kunnen gelden: voorbeeld 1 (design en development), voorbeeld 2 (generalistic), voorbeeld 3 (academic), voorbeeld 4 (cooperative), voorbeeld 5 (art), voorbeeld 6 (radical politics), voorbeeld 7 (grass roots & activists), voorbeeld 8 (software)…  Je kan daar ook klikken op de gebruikersgids om een idee te krijgen van wie er zoal opzit.

In de meeste gevallen wordt inhoud geweerd die illegaal is in een bepaald land, zoals holocaust ontkenning of nazi symbolen in Duitsland en Frankrijk, maar ook discriminatie en racisme. Twitter heeft ongeveer 300 miljoen gebruikers, moderatie, zelfs met behulp van A.I., is daar een helse opdracht, maar aangezien Mastodon telkens maar 100, 1000 tot hoogstens 10.000 gebruikers heeft per ‘instance’ is het daar natuurlijk veel eenvoudiger. Daar is waar de ontwikkelaar Rochko op rekende.

Privacy settings en Content Warning

Waar Mostadon het meest afwijkt van Twitter zijn de ‘privacy settings’ en ‘content warnings’. Men kan er de privacy instellen per ‘toot’, een beetje zoals in Facebook. Je kan kiezen tussen Publiek, Niet Publiek (verschijnt enkel lokaal), Enkel voor de volgers of Direct (privébericht). Het zit allemaal onder een het knopje met de wereldbol. Een fout verstuurde toot kan je verwijderen en eventueel gewijzigd opnieuw versturen met ‘delete @ redraft’ via de drie puntjes knop.

Werk_en_Toon_Venster
Links het werkvenster, rechts het toonvenster

Content warning (CW) laat u toe inhoud te verbergen voor gevoelige gebruikers, die moeten er dan expliciet op klikken om hem te zien. Het is standaard voor pornografisch materiaal.

Gebruik

Apps voor Mastodon op smartphones, laptops, desktops en web-clients vind je hier. De apps zijn duidelijk geschreven met de smartphone in gedachten, in een browser is het comfortabeler werken.

Mastodon heeft een krachtig gebruikers interface. Hier onder zie je er een screenshot van.

Mastodon_Desktop_Lighter

Een woordje uitleg. Je ziet vier kolommen. De meest linkse kolom is deze waarin je werkt, ‘timelines’ openen, zoeken en ‘toots’ aanmaken. Klik maar eens op alle knoppen rechts bovenaan. In de meest rechtse kolom wordt uw eigen werk en dat van anderen getoond. Klik maar eens op alle links die je daar ziet. Er is ook een terugkeerknop.

Laten we verder gaan met de twee middelste kolommen, die hebben allebei dezelfde layout maar verschillende inhoud. In de ‘Home’ kolom zie je de ‘toots’ van de gebruikers die volgt. In de ‘Federated Timeline’ passeren alle toots die publiek zijn op een van de meer dan 2500 ‘instances’. Als je een kolom niet wil bekijken, dan kan je ze verwijderen. In de rechterbovenhoek is een menuknop waarmee je aanpassingen kan doen. Als je klikt op ‘unpin’, dan gaat ze weg.

Het screenshot is er een van een configuratie waarbij je de ‘toots’ van de lokale ‘instance’ niet ziet, maar je kan die wel oproepen. Nu moet je naar de eerste kolom waar bovenaan in dit geval 5 knoppen staan. Met de tweede knop open je de ‘notifications’ of met de derde open je de ‘local timeline’ in de vierde kolom. Als je daar nu op het menu opent en op ‘pin’ klikt heb je vijf kolommen, zes is het maximum. Je moet er een beetje mee spelen tot je het door hebt. De uiterst rechtse kolom heeft iets magisch. Alle inhoud van links binnen het systeem komt daar terecht. Links buiten het systeem openen een nieuw tab blad.

Onder de knoppen en het zoekvenster in de eerste kolom , kan je jouw toots van 500 tekens kwijt. Je kan er ook fotos en videos inbedden. Goed om weten is dat jouw content enkel doorzoekbaar is op de #hashtags die je gebruikt en dat ‘boost’ een synoniem is voor ‘reblog’ of ’retweet’. ‘Beginner’s Guide to Mastodon.

Toots van gebruikers die je volgt verschijnen in de ‘Home timeline’, van degenen die op dezelfde server geregistreerd zijn in de ‘Local timeline’, van alle andere gebruikers van Mastodon in de in de ‘Federated timeline’. Discussies worden niet default weergegeven. Als die er zijn, staat het aantal antwoorden aangegeven links onder de toot. Om de discussie te zien moet je via het ‘…’ menu kiezen voor ‘Expand this status’.

Mastodon is beter dan Twitter. Het kan een platform zijn waar discussie gevoerd wordt tussen twee f2f bijeenkomsten. Mensen die niet in de mogelijkheid zijn elkaar te ontmoeten kunnen elkaar informeren langs die weg. Het ontbreekt echter aan een functie om documenten en grote bestanden uit te wisselen, maar dit kan via een dienst als Jurafeau.

De mogelijkheid om criteria in te stellen die niet weg filteren, maar selecteren zou de stream van de ‘Federated timeline’ beheersbaar maken. De stream is momenteel niet meer bij te houden, en hij zal het nog minder worden als Mostadon aan dit ritme blijf groeien. En de mogelijkheid om een PDF up te loaden zou ook welkom zijn, maar anders is het perfect als twitter-kloon. Ondertussen zijn zich nog een pak andere projecten van de ‘fediverse’ aan het ontwikkelen. Daarover meer later.

Politieke analyse

Moeten we er alle heil verwachten van de fedivers? Nee, die fout heb ik 28 jaar geleden al eens gemaakt. Waar plaatsen we ‘fediverse’ en Mastodon in het kader van sociale ontvoogding? Daar is tot nu toe vooral over gespeculeerd en telkens kwam men van een koude kermis thuis. Remember Tahrir. Ongelijkheid in de reële wereld zet zich verder op internet en omgekeerd.

Er is ondertussen ook concreet sociologisch onderzoek naar die ongelijkheid gedaan, o.a. door Jen Schradie. Zie: “The Digital Activism Gap: How Class and Costs Shape Online Collective Action” (2018). Ze wijst op twee oorzaken van ongelijkheid in cyberspace: 1) rechts heeft geld en kan een pak hoog opgeleiden betalen voor cyberpropaganda, de werkende klasse kan dat niet, en 2) werkende mensen hebben niet de vaardigheden om internet strategisch in te zetten, die vaardigheden zijn wel aanwezig in het rechtse blok. Zal Mastodon er in slagen iets aan die ongelijkheid te veranderen? Het is afwachten.

Ideaal zou zijn dat enkele basisgroepen een eigen Mastodon server opzetten, maar meestal hebben die daar niet de middelen voor. Crowd sourcing is een optie. Starten vanuit verbanden in de reële wereld is een must.

Het is echter dringend. De manier waarop extreem rechts Facebook en Twitter momenteel kan gebruiken als propagandakanaal is niet onschuldig. De internetmonopolies zijn een bedreiging voor de Europese democratie. En dat wist Steve Bannon perfect. Hij ging niet voor niets op bezoek bij het Vlaams Belang en alle extreemrechtse partijen. De strategie van het VB op Facebook blijkt aan te slaan bij de jeugd. Tijd om wat bakens te verzetten!

Voor wie meer wil weten over extreem rechts op Facebook:

Far-right Facebook groups ‘spreading hate to millions in Europe

Facebook lies to Dutch Parliament about election manipulation

Geraadpleegde bronnen

A beginner’s guide to Mastodon, the hot new open-source Twitter clone (in The Verge)

ActivityPub: W3C Recommendation 23 January 2018 (technische achtergrond)

The Digital Activism Gap: How Class and Costs Shape Online Collective Action (sociaal)

Documentation Net: Fediverse (documentatie)

Fediverse Website (overzicht)

Internet est mûr pour le démantèlement de Facebook. Ébauche de stratégie pour décapitaliser le Web (technische en politieke analyse)

Mastodon Is Like Twitter Without Nazis, So Why Are We Not Using It? (politieke analyse en gebruiksaanwijzing in Motherboard)

Mastodon WTF timeline (geschiedenis Mastodon)

Official Mostadon Blog (Mastodon blog)

Social networking, back in your hands (officiële Mastodon site)

The Chronicles (geschiedenis)

The Federation – a statistic hub (cijfers)

1Dit is een begrip uit de computerwetenschap, het betekent daar zoveel als ‘concreet voorkomen’, maar het woord is natuurlijk ontleend aan het Engels idioom ‘for instance’.

2Een protocol op internet is een strikt scenario dat twee digitale machines gebruiken om met elkaar te communiceren in een wel gedefinieerde situatie. Bekende internetprotocols zijn HTTP en HTTPS voor respectievelijk het web en het beveiligde web, SMTP en SSMTP voor email en beveiligde mail enzovoort.

3Maar er is dus ook te weinig plaats om de soms lange epistels te schrijven die je op Facebook ziet. Blijkbaar zijn er nog altijd mensen die niet weten dat er zoiets is als een blog.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.